In memoriam: Vader Gabriël

Op 8 juni 2012 overleed op 92-jarige leeftijd dr. Gabriël Münninghoff OFM. Cap, archimandriet van het voormalige klooster van de Byzantijnse ritus "Pokrof" in Voorburg en Den Haag. Van zijn 64-jarige priesterschap waren meer dan 50 jaar gewijd aan de Byzantijns-Slavische gemeenschappen van Nederland.

De geschiedenis van Pokrof (nu de Instelling Katholieke Gemeenschap van de Byzantijnse ritus binnen de Rooms Katholieke Kerkprovincie van Nederland) gaat terug tot de periode net na de Russische Revolutie, toen in Nederland op verzoek van Paus Pius XI het Apostolaat der Rutheense Missie werd opgericht. De missie, waaraan onder anderen Nederlandse kapucijnen deelnamen, leidde priesters op voor missiewerk in Oekraïne. De achterliggende gedachte was dat zo vanuit Oekraïne, waar immers nog veel gelovigen van oorsprong de Paus in Rome aanhingen, begonnen kon worden met de herkerstening van de communistische Sovjet-Unie. Van dit streven is door verschillende omstandigheden destijds niet veel terechtgekomen.

Toen echter als gevolg van de Tweede Wereldoorlog en de Arbeitseinsatz Russen en Oekraïners in Nederland terechtkwamen, konden deze in de Byzantijnse ritus opgeleide Nederlandse priesters eenvoudig gehoor geven aan de oproep van de Congregatie voor de Oosterse Kerken in Rome om materieel en geestelijk bijstand te verlenen aan de oosters-christelijke gelovigen. Dit gebeurde onder de naam "Oosters Werk Kapucijnen in Nederland", van waaruit in heel Nederland een tiental gemeenschappen, waaronder het Voorburgse klooster, werden gesticht.

Vader Gabriël behoorde tot de "tweede generatie" Nederlandse priesters die zich ontfermden over de oosterse gelovigen in Nederland. In 2008, twee jaar na zijn emeritaat, trok hij zich terug in het klooster van de paters kapucijnen in Tilburg, waar hij ook overleed en op 14 juni werd bijgezet.

Spoetnik

Spoetnik-voorzitter Beja Kluiters had een jarenlange, warme band met Gabriël en het klooster aan de Raamweg in Den Haag. Daardoor was hij ook één van de genodigden van Oekraïense ambassade en Spoetnik bij het bezoek van de Oekraïense First lady Kateryna Joesjtsjenko aan Vlaardingen in 2006.

Spoetnik werd kort na dat bezoek benaderd met het niet-alledaagse verzoek om een bestemming te vinden voor de privéverzameling van Russische en Oekraïense liturgische boeken die vader Gabriël in de 50 jaar van zijn priesterschap had opgebouwd. De boeken zochten een nieuwe bestemming toen vader Gabriël van Den Haag naar Tilburg verhuisde. De verzameling geeft een goed beeld van de ontwikkeling van de liturgie in de diverse oosterse kerken in de diaspora. Na de onafhankelijkheid van Oekraïne, was het daarom een logische keuze om de boeken naar Lviv te brengen en te schenken aan de bibliotheek van de Oekraïense Katholieke Universiteit in Lviv.

De waardevolle collectie van 576 religieuze en liturgische werken werd in augustus 2008 meegenomen tijdens een van de transporten van Spoetnik, en is inmiddels in de bibliotheek opgenomen, waardoor het levenswerk van Gabriël nu in Oekraïne kan worden voortgezet. In een reactie op het overlijden van vader Gabriël bracht rector Borys Gudziak vanuit Lviv via Spoetnik zijn condoleances over aan de Landelijke Instelling Pokrof, waarvan vader Gabriël deel uitmaakte.